Haczowskie Wesele

Autorem Haczowskiego Wesela jest nieżyjący już Stanisław Wysocki, chłop haczowski, który gromadził i kompletował zanikające stroje regionalne, a także słowa pieśni ludowych, zwyczajów, obrzędów z końca XIX w., natomiast jego przyjaciel, Bronisław Kaszowski zapisywał melodie do tychże pieśni.

Początki widowiska sięgają 1936 r. Autor, jako miłośnik folkloru, był wówczas przewodniczącym Teatru i Chóru Ludowego w Haczowie (w latach 1934-1965), a także członkiem Zarządu Związku Teatrów i Chórów Ludowych we Lwowie (w latach 1935-1939). W 1936 r. podczas jednego z posiedzeń Zarządu podsunięto mu pomysł wystawienia obrzędu haczowskiego na konkursie pt. „Polska Nizinna w Pieśni i Tańcu”, w ramach obchodów Dni Krakowa, które miały odbyć się w 1937 r. Propozycją Wysockiego było wystawienie starego obrzędu weselnego, którą to zaakceptował Sąd Konkursowy. Autor przystąpił do przygotowań, a przede wszystkim w pierwszej kolejności zgromadził od starszych Haczowian informacje na temat pieśni, zwyczajów i obrzędów z końca XIX w. (ok. 1880 r.). Po zatwierdzeniu wstępnego scenariusza przez Sąd Konkursowy przystąpiono do zebrania odpowiedniej liczby chętnych osób i rozpoczęto próby. Przed wyjazdem do Krakowa odbyła się premiera widowiska w Haczowie, a miała ona miejsce 3 maja 1937 r.

Skład zespołu podczas występu w Krakowie przedstawiał się następująco: Czesława Bielecka, Henryk Bielecki, Władysław Bielecki (sufler), Ignacy Boczar, Andrzej Ekiert, Czesława Ekiert, Paweł Ekiert, Władysław Ekiert, Zofia Jakiel, Helena Kaczkowska, Helena Kaszowska, Maria Maruńczak, Bolesław Materna, Anna Matusz, Jan Matusz, Maria Matusz, Władysław Matusz, Henryk Nowak, Jan Pojnar, Czesława Stepek, Leonia Stepek, Władysław Szmyd, Paweł Szuber, Tadeusz Wojnowski, Czesława Wysocka. Kapela występowała w składzie: Bronisław Kaszowski, Tadeusz Kaszowski, Paweł Rozenbajgier, Władysław Rymar, Henryk Wyżykowski.

Po odniesionym sukcesie podczas konkursu fragmenty obrzędu weselnego zostały rozwinięte do trzyaktowej sztuki trwającej trzy godziny. Akt Zaloty, czyli kojarzenie małżeństwa (omawianie spraw majątkowych) został napisany w 1938 r., kolejno powstały: akt drugi, ukazujący zwyczaje weselne przed ślubem oraz akt trzeci, przedstawiający zabawę gości weselnych po ślubie. Ostatni, czwarty akt pt. Robienie wianków powstał w 1961 r. Całe czteroaktowe widowisko zostało zaprezentowane z okazji 600-lecia Haczowa w 1962 r. W sztuce użyto autentycznych, starych nazwisk haczowskich. Do 1939 r. Haczowskie Wesele wystawiano m.in. w Krakowie, Lwowie, Przemyślu, Rzeszowie oraz innych miastach. Aktywność zespołu przerwał wybuch II wojny światowej, a po jej zakończeniu działalność została wznowiona w 1945 r., kiedy to aktorzy wzięli udział w Konkursie Zespołów Dramatycznych, Chóralnych i Tanecznych w Rzeszowie, gdzie otrzymali nagrodę Wojewody Rzeszowskiego.

Dzięki zdobytej w latach 60-tych nagrodzie Ministra Kultury i Sztuki oraz dotacji ze Związku Samopomocy Chłopskiej Zarządu Głównego w Warszawie zespół mógł odnowić swoje stroje. Aktorzy brali udział w przeróżnych wydarzeniach nie tylko na terenie Haczowa. W 1951 r. uczestniczyli w Dożynkach Ogólnopolskich w Lublinie i dwukrotnie w Warszawie (w 1955 r. i 1963 r.), a także w programie telewizyjnym w Łodzi w 1963 r. Zespół wziął udział w Festiwalu Ziem Górskich w Zakopanem w 1967 r. Ponadto Haczowskie Wesele miało nagrania dla rozgłośni Polskiego Radia w Warszawie, Rzeszowie i Krakowie. Haczowianie wykazywali się dużym zaangażowaniem, występowali bardzo chętnie, a dowodem na to jest ok. 90 występów do 1968 r.

Po śmierci Stanisława Wysockiego 21 grudnia 1968 r. kierownictwo nad zespołem przejęła jego córka – Bożena Antosz. Funkcję tę pełni do dnia dzisiejszego, zdobywając wiele nagród i wyróżnień. W 1976 r. została odznaczona Odznaką Zasłużony działacz kultury, a w 2002 r. Orderem Serca Matkom wsi. Została również uhonorowana Nagrodą Wójta Gminy Haczów w 2008 r. za wybitne osiągnięcia w dziedzinie twórczości artystycznej, upowszechniania i ochrony kultury. Także za całokształt działalności w kwietniu 2010 r. otrzymała Nagrodę Zarządu Województwa Podkarpackiego zawnioskowaną przez wójta gminy Haczów Stanisława Jakiela i dyrektora GOKiW Marię Rygiel. Ogromnym zaangażowaniem i pomocą w prowadzeniu zespołu wykazuje się także Maria Rozenbajgier – była aktorka Haczowskiego Wesela, która zajmuje się strojami zespołu i jest równocześnie suflerką.

Artyści przedstawiają najczęściej tylko fragment całego widowiska, obejmujący obrzęd samego wesela (wyjście swatów po swaszkę i chorążego, powitanie gości i swaszki, obdarowywanie młodej przez swaszkę, chorążego i drużki, zbieranie się młodej do ślubu oraz błogosławieństwo rodziców, pójście do kościoła, przyjście z kościoła, poczęstunek, oczepiny oraz zabawę gości weselnych z tańcami i przyśpiewkami). Zespół tańczy polkę haczowską, walca, tramlankę, a także taniec starszych. Interesujący jest również taniec wywodni, w którym chorąży łącząc tancerzy w pary przekazuje drużki swatom.

Zespół bierze udział w festiwalach i konkursach zdobywając nagrody i wyróżnienia. W latach 80-tych wystąpił na Festiwalu Ziem Górskich w Niepołomicach i na Ogólnopolskim festiwalu w Czarnym Dunajcu, natomiast w ramach Solińskiego Lata zaprezentował się również w Solinie i w Polańczyku. W 1987 r. obchodził 50-lecie istnienia, natomiast w 2002 r. – 65-lecie. Obecnie zespół tańczy i śpiewa pod patronatem Gminnego Ośrodka Kultury i Wypoczynku w Haczowie. Ze swoimi występami prezentuje się nie tylko podczas przeglądów o zasięgu lokalnym, ale i międzynarodowym. W 1996 r. artyści wystąpili m.in. dla Polonii z Kanady i Stanów Zjednoczonych, a w 2007 r. koncertowali w Hunkovcach na Słowacji. Najważniejszymi wyróżnieniami dla zespołu są: I miejsce w kategorii zespołów regionalnych podczas Przeglądu Kapel, Zespołów Pieśni  i Tańca Regionu Pogórza Jasło 1994, I miejsce w Przeglądzie Zespołów Pieśni i Tańca oraz Zespołów Tradycyjnego Tańca Ludowego w Krośnie KroPA 1996, I nagroda w XII Ogólnopolskim Konkursie Tańca Tradycyjnego Rzeszów 1996, III nagroda w VI Krajowym Festiwalu Wiejskich Zespołów Artystycznych Kielce 1997, I nagroda w XII Wojewódzkim Konkursie Ludowe obrzędy i zwyczaje Rzeszów 2000, II nagroda w XVII Ogólnopolskim Konkursie Tradycyjnego Tańca Ludowego Rzeszów 2001, Nagroda Marszałka Województwa Podkarpackiego w 2002 r. za całokształt działalności zespołu, I nagroda w VII Festiwalu Obrzędów Weselnych Europejska Biesiada Weselna Węgrów 2003, II nagroda na Festiwalu Obrzędów Weselnych Węgrów 2005 za prezentację folkloru autentycznego oraz Nagroda Główna Łowicki Pasiak na VII Ogólnopolskich Spotkaniach Folklorystycznych Łowicz 2008.

Obecny skład zespołu przedstawia się następująco: Bożena Antosz, Ewa Bożek, Anna Curzytek, Józef Ekiert, Anna Frydrych, Jan Frydrych, Małgorzata Gonet, Robert Kaczkowski, Robert Koszela, Lucyna Matusz, Małgorzata Mendofik, Małgorzata Nowicka, Maja Pojnar, Roman Pojnar, Tadeusz Pojnar, Zenon Pojnar, Edward Rozenbajgier, Maria Rozenbajgier, Barbara Rygiel, Szymon Sieniawski, Wiesław Zawojski, Zygfryd Zawojski. Kapela występuje w składzie: Michał Patla, Edward Rozenbajgier, Stanisław Szajna, Stanisław Wyżykowski.

Dzięki trosce mieszkańców Haczowa, sztuka Haczowskie Wesele przetrwała. Mimo wielu przeszkód zespół nadal funkcjonuje i kontynuuje swoją działalność, a miejsca dawnych członków zajmują ich dzieci i wnukowie.

opr. Marzena Kędra