Przysietczanie

Według przekazów ustnych okres intensywnego rozkwitu muzyki ludowej w Przysietnicy przypada na przełom XIX i XX w., kiedy to powstał zespół muzyczny tzw. „Muzykanci”, który grywał podczas wiejskich uroczystości. W latach 20. i 30. XX w. Stanisław Pytlak założył własną kapelę, muzykując podczas wesel. Wraz z upływem lat folklorem zaczęli interesować się również jego synowie: Bronisław, Józef i Tadeusz, grywając razem z nim. Tadeusz Pytlak w późniejszych latach również udzielał się w różnych zespołach muzycznych m.in. w Czarnej, czy też Niebocku (Przepióreczka), ale ze względu na utrudniony dojazd musiał z nich zrezygnować. Jednocześnie z sentymentem powracał do czasów muzykowania w gonie bliskich osób, więc chciał kontynuować tradycję.

Inicjatorem powstania kapeli Przysietczanie w kwietniu 1996 r. był burmistrz gminy Brzozów Józef Rzepka, natomiast założycielem i organizatorem obecny kierownik zespołu – Tadeusz Pytlak. Początki kapeli nie były łatwe, gdyż trzeba było dobrać odpowiednich instrumentalistów. Po wielu nietrafnych wyborach ukształtował się pierwszy skład kapeli: Jan Gładysz – akordeon, kierownik muzyczny, Józef Pytlak – klarnet B, Tadeusz Pytlak – I skrzypce, Krzysztof Szczepek – kontrabas, Marian Szuba – skrzypce sekund, Józef Zubel – trąbka. Skład kobiecy kapeli wielokrotnie ewoluował. Początkowo zespół muzykował bez solistek, po rocznej działalności dołączyły i tymczasowo (do 2000 r.) występowały: Stanisława Boroń, Elżbieta Gierlach, Anna Klucz, Zofia Zubel, Elżbieta Wolanin, a także Elżbieta Mazur (panieńskie: Szczepek), która z kilkuletnią przerwą śpiewa w zespole do chwili obecnej. Kolejnym utrudnieniem był brak odpowiednich instrumentów. Członkowie używali własnych, a te niejednokrotnie były już w nienajlepszym stanie. Ich zakupu dokonywano stopniowo, a kiedy kapela się wzbogaciła, pomyślano o zakupie sprzętu nagłaśniającego. Wsparcia finansowego udzielił burmistrz Józef Rzepka, który m.in. zakupił dla kapeli kontrabas w 1996 r., za co Przysietczanie są mu niezmiernie wdzięczni.

W początkach działalności Przysietczanie nie mieli własnych strojów i wypożyczali je z Domaradza. Z zakupionego materiału uszyto ubrania na wzór właśnie tych z Domaradza. Kapela nie cieszyła się nimi jednak zbyt długo, gdyż materiał nie był dobrej jakości i zaszła potrzeba uszycia nowych, które służą do dnia dzisiejszego, a są to stroje krośnieńskie. Stój męski składa się z białej koszuli z długim rękawem, niebieskiej kamizelki bez rękawów zapinanej na guziki (początkowo wyszywanych, później zastąpionych metalowymi), niebieskich spodni, a także skórzanych butów z cholewami. Dopełnieniem całości jest czarny kapelusz z czerwoną obwódką i frędzlami. W skład stroju kobiecego wchodzi biała, haftowana bluzka, wyszywany gorset, zapaska, spódnica oraz sznurowane buty z cholewkami na podwyższonym obcasie.

Repertuar kapeli obejmuje proste melodie ludowe, przyśpiewki weselne i dożynkowe, pochodzące z ziemi krośnieńskiej. W przeszłości bardziej pielęgnowano folklor. Powstawały liczne pieśni, ich teksty przekazywano z pokolenia na pokolenie, a część została także spisana przez członkinie Koła Gospodyń Wiejskich. Ponadto jedna z nich, Anna Rzepka tworzyła pieśni i monologi. Część tekstów do piosenek Przysietczanie zaczerpnęli z przekazów ustnych lub zachowanych w niewielkim stopniu materiałów. Druga część to własne kompozycje członków kapeli. Tadeusz Pytlak wspomina: „korzystaliśmy z tekstów trochę wybiórczo. Gdzieś się tam podsłuchało, zanotowało, jeśli nie pasowało na nutę jakieś słowo lub wyrażenie do rymu, to się dopasowało”.

Początkowo zespół występował podczas lokalnych uroczystości zarówno środowiskowych, kościelnych jak i patriotycznych, dając koncerty muzyki ludowej, a debiutował na otwarciu miejscowej szkoły i Ośrodka Zdrowia w Przysietnicy. W miarę upływu czasu poszerzano repertuar, a także zwiększano liczbę prób i koncertów. Muzycy zaczęli wybiegać poza lokalny obszar działalności, a okazji do występów było wiele, m.in. przeglądy i zjazdy kapel (w Zagórzu, Rymanowie Zdroju, Korczynie i in.), przeglądy kapel ludowych regionu krośnieńskiego KROPA, koncerty w ramach Solińskiego Lata w Bieszczadach, imprezy towarzyszące Festiwalom Dziecięcych Zespołów Polonijnych w Iwoniczu Zdroju, koncerty podczas Spotkań Kapel Podkarpacia i Śląska w Iwoniczu Zdroju, koncerty w Domach Pomocy Społecznej w Krośnie, Foluszu i Brzozowie, przeglądy i zjazdy kapel Podkarpacia (w Nozdrzcu, Domaradzu, Strachocinie, Zagórzu, Rymanowie Zdroju, Bukowsku), czy koncerty w ramach Dni Pogórza Dynowskiego. Ponadto w swojej działalności kapela koncertowała na Słowacji w ramach polsko-słowackich spotkań transgranicznych, m.in. w Moldavie, Stropkowie i Drienicy k/Preszowa. Przysietczanie zapoczątkowali także piękną tradycję jaką było granie pieśni maryjnych w maju przed każdą poranną mszą.

Przełomowy dla kapeli Przysietczanie okazał się 2000 r. Na 10 stycznia zaplanowano nagranie w Polskim Radiu SA Rzeszów, które poprzedzone było licznymi próbami i szczególnymi przygotowaniami. Godzinny program, prezentujący repertuar kapeli otrzymał od redaktorów pozytywną opinię poziomu wykonania utworów. Dzięki temu kapela mogła znaleźć się na antenie Polskiego Radia SA Rzeszów i zakwalifikowała się do udziału w cyklicznej niedzielnej audycji „Plebiscyt Kapel Radia Rzeszów”, plasując się w ścisłej dziesiątce wykonawców. W czerwcu tego samego roku Przysietczanie gościli w swojej rodzinnej miejscowości ekipę TV Rzeszów wraz z redaktorem Jerzym Dynią na czele. Dokonano wówczas nagrań plenerowych na tle willi biskupiej i XIX-wiecznej chaty. Telewidzowie mogli je zobaczyć i usłyszeć w sierpniu przez dwie kolejne niedziele w audycji „Spotkanie z folklorem” na tle malowniczych, przysietnickich okolic. Wszystkie te nagrania zaowocowały wydaniem 4 kaset i 4 płyt CD, gdzie można znaleźć najpopularniejsze pieśni i melodie ludowe oraz taneczne. Na chwilę obecną dorobek fonograficzny przedstawia się następująco:
- kasety: Leć głosie (2000 r.), W Przysietnicy grają (2006 r.), Walce Tanga Fokstroty Polki 1 (2008 r.), Walce Tanga Fokstroty Polki 2 (2010 r.),
- płyty CD: Leć głosie (2000 r.), Ach ta noc… (2006 r.), Tanecznie 1 (2008 r.), Tanecznie 2 (2010/11 r.).

Skład osobowy kapeli kilkakrotnie zmieniał się. W 2000 r. Bronisław Pytlak zastąpił Mariana Szubę, natomiast gry na kontrabasie tymczasowo podjęli się: Wojciech Bieńczak, a później Marian Szuba w zastępstwie Krzysztofa Szczepka, który powrócił do zespołu w 2011 r. Duże urozmaicenie i uatrakcyjnienie do występów wniosły w różnych okresach czasu młode solistki, a mianowicie siostry – Katarzyna i Paulina Duplaga (w 2007 r.) oraz Joanna Szczepek (w 2011 r.). Ich śpiew wprowadził świeżego ducha do repertuaru Przysietczan. W razie konieczności oprawy wokalnej podejmował się także Józef Zubel. Również ze względu na poszczególne wymogi konkursowe, niektórzy członkowie zespołu musieli nabyć nowych umiejętności. Dla przykładu podczas Przeglądu Kapel Ludowych „KROPA 2000” Jan Gładysz był zmuszony zastąpić akordeon cymbałami. To przekwalifikowanie umożliwiło kapeli zajęcie II miejsca spośród 14 kapel  biorących udział w przeglądzie.

Znaczącym wyróżnieniem było uhonorowanie kapeli w 2007 r. przez ówczesnego marszałka województwa podkarpackiego, Zygmunta Cholewińskiego nagrodą Zarządu Województwa Podkarpackiego za szczególne osiągnięcia w dziedzinie twórczości artystycznej, upowszechniania i ochrony kultury. W liście gratulacyjnym marszałek złożył na ręce Przysietczan podziękowania za owocną pracę na rzecz zachowania dziedzictwa kulturowego Podkarpacia. Zaakcentował także olbrzymi wkład kapeli w krzewienie muzyki ludowej Brzozowa i okolic.

Ponadto kapela nawiązała współpracę z zespołem Parkowo-Pałacowym w Krasiczynie i w jej ramach  występowała podczas uroczystości obrzędowych związanych z Wielkanocą, prezentując okolicznościowy program kościelny, czy w trakcie Gali Myśliwskiej – corocznej uroczystości myśliwych i leśników okręgu przemyskiego. Swój repertuar zaprezentowała również 23 października 2010 r. podczas jubileuszu czterdziestolecia Koła Łowieckiego Ostoja w Jarosławiu.

Kolejne, gruntowne tym razem zmiany w składzie osobowym nastąpiły w 2012 r. Zapowiadające się sukcesy kapeli przerwała nagła śmierć Józefa Pytlaka, 4 czerwca. Za współpracę podziękowała również zdolna i pełna energii solistka – Joanna Szczepek, a także Jan Gładysz, który zrezygnował z muzykowania ze względów zdrowotnych. Dodatkowo, 2 stycznia 2013 r. zmarł drugi brat Tadeusza Pytlaka, grający na skrzypcach sekund – Bronisław. Był to trudny okres dla Przysietczan, gdyż wydarzenia te groziły rozpadem zespołu. Elżbieta Mazur widząc to, powróciła do kapeli. Udało się ją reaktywować, a obecny skład zespołu przedstawia się następująco: Piotr Buczek – akordeon, saksofon, Kazimierz Byczyński – klarnet, saksofon sopran, Tadeusz Pytlak – I skrzypce, Krzysztof Szczepek – kontrabas, Józef Zubel – trąbka, Elżbieta Mazur – śpiew.

Przysietczanie to kapela otwarta na wszelkie propozycje. Chętnie przyjmuje zaproszenia na przeglądy i zjazdy, by prezentować swój artystyczny dorobek, a tym samym pielęgnować regionalną kulturę artystyczną Pogórza Dynowskiego. Kapela koncertuje zarówno podczas uroczystości gminnych, jak i wojewódzkich: dożynek, festynów ludowych, bierze także udział w uroczystościach kościelnych. Dzięki entuzjazmowi i emanującej od członków zespołu energii zyskali oni rozgłos i popularność nie tylko w regionie, ale również na Podkarpaciu.

Marzena Kędra

fot. ze zbiorów Tadeusza Pytlaka