Warsztaty BOCiAN 2014

Ubiegłoroczny program zrealizowany podczas pierwszej edycji warsztatów Brzozowskiego Odkrywania Ciekawostek i Atrakcji Natury (BOCiAN) sprawił, że i podczas wakacji br. uczęszczający do świetlic środowiskowych w Brzozowie, Humniskach i Przysietnicy mogli spędzić kilka dni na wycieczkach krajoznawczych, poznając osobliwości przyrodnicze Pogórza Dynowskiego, Beskidu Niskiego i Gór Sanocko-Turczańskich.

Pierwsza eskapada autokarowa, 30 lipca, przy rewelacyjnej, choć aż nadto skwarnej, pogodzie wiodła dzieci i młodzież z Brzozowa, Górek, Humnisk i Przysietnicy po drogach Pogórza Dynowskiego oraz fragmentu Kotliny Jasielsko-Krośnieńskiej. Wycieczkowicze sprawdzili swoją kondycję fizyczną i psychiczną w trakcie wspinaczek i forsowania tras przeszkód w linowym parku przygody na terenie parku miejskiego na Zawodziu w Krośnie. Obiekt zapewnił im ciekawą formę aktywności fizycznej na kilku- i kilkunastometrowej wysokości pod opieką specjalistów. Pokonując trasy linowe, doskonalili techniki utrzymania równowagi, przełamywali lęk wysokości i opanowywali emocje w chwilach podwyższonego poziomu adrenaliny w organizmie. A wszystko to przebiegało w bezpośrednim kontakcie z przyrodą, co przecież stanowiło istotę warsztatów.

Ponadto młodzi obserwatorzy natury mieli możliwość usłyszenia o kilku atrakcjach przyrodniczych. Prowadzący wycieczkę przewodnik beskidzki przekazał im bowiem m.in. informacje o obiektach i obszarach przyrodniczych, które znalazły się na trasie lipcowej wycieczki lub w jej pobliżu. Były to:
― park przy dworze w Humniskach ― dość stare jak na podkarpackie warunki, pochodzące z XVIII w. ogrody ze skupieniem dębu szypułkowego, jesionu wyniosłego, klonu polnego i zwyczajnego, lipy drobno- i szerokolistnej;
― park przy dworze w Grabownicy Starzeńskiej, w którym ze starodrzewu ostały się tylko pięć pomnikowych lip drobno- i szerokolistnych, zaś z nowszych nasadzeń brzoza czarna, czeremcha, czereśnia ptasia, jesion wyniosły, klon jawor i zwyczajny, orzech włoski, topola biała i czarna;
― park przy dworze w Jasionowie ― założenie ogrodowe ze sporym udziałem lipy drobno- i szerokolistnej, a ponadto z egzemplarzami buka pospolitego, choiny kanadyjskiej, daglezji zielonej, dęba czerwonego i szypułkowego, graba pospolitego, igliczni trójcierniowej, jałowca sawina, jesionu wyniosłego, kasztanowca białego i gładkiego, klonu jawora, paklona i zwyczajnego, robinii akacjowej, sosny czarnej, wejmutki i zwyczajnej, świerka pospolitego, topoli białej i osiki;
― park przy dworze w Trześniowie, grupujący w starodrzewie pomnikowy dąb szypułkowy i największy w okolicach Krosna platan klonolistny, a ponadto licznie występujący jesion wyniosły, brzoza brodawkowata, czereśnia ptasia, grab pospolity, kasztanowiec biały, klon jawor, polny i zwyczajny, lipa drobno- i szerokolistna, modrzew europejski, sosna czarna, pospolita, rumelijska i wejmutka, świerk kłujący i pospolity, wiąz górski;
― park przy dworze w Haczowie ― niegdyś wspaniały obiekt, dzisiaj poważnie zdewastowany, z zachowanymi elementami starodrzewu w postaci zbiorowisk z klonem jaworem i polnym oraz wiązem górskim, a ponadto dominującymi obecnie brzozą brodawkowatą, dereniem jadalnym, dębem szypułkowym, grabem pospolitym, kasztanowcem białym i gładkim, lipą drobno- i szerokolistną, modrzewiem polskim i świerkiem pospolitym;
― park przy dworze w Krościenku Wyżnem z dominującymi dębami szypułkowymi, jesionami wyniosłymi, lipami drobnolistnymi, wiązami górskimi i polnymi, a także z trzema okazałymi sosnami wejmutkami;
― park leśny Dębina w Krościenku Wyżnem z aleją obsadzoną schorowanym od kilku lat kasztanowcem pospolitym, a w głębi z pięcioma pomnikowymi dębami szypułkowymi (w tym najgrubszym w Nadleśnictwie Dukla, który liczy sobie ok. 400 lat), a także okazami brzozy brodawkowatej, brzozy czarnej, buka zwyczajnego,  zwyczajnej, graba zwyczajnego, jesionu wyniosłego, lipy szerokolistnej, modrzewia europejskiego, olszy czarnej, osiki, robinii akacjowej, topoli i wierzby kruchej;
― Obszar Natura 2000 „Wisłok środkowy z dopływami” ― na powierzchni 1065 ha chroniący okazy ichtiofauny, zwłaszcza 10 spośród trzydziestu zarejestrowanych taksonów ryb oraz kompleksy łąk świeżych i zmiennowilgotnych;
― park miejski w Krośnie ― założony na powierzchni 3 ha, obecnie posiadający drzewostan z lat 50. XX w. z licznymi świerkami i drzewami liściastymi: brzozą, jesionem, kasztanowcem, klonem, lipą, a także trzema pomnikowymi topolami czarnymi;
― zabytkowy, pochodzący z przełomu XVII i XVIII w., park w stylu angielskim przy dworze w Komborni z 800 zabytkowymi drzewami na powierzchni ok. 10 ha, w tym z drugim co do wielkości na Podkarpaciu wiązem oraz pomnikowymi okazami dziewiętnastu dębów szypułkowych, jednego dęba bezszypułkowego w odmianie nieszpułkowej, jednego jesiona wyniosłego, pięciu lip szerokolistnych i jednej wierzby kruchej;
― Obszar Natura 2000 „Łąki w Komborni” ― największe na Pogórzu Dynowskim stanowisko pełnika europejskiego, stanowiące siedlisko motyli modraszka i czerwończyka nieparka na powierzchni 13 ha, z najwyższymi cisami pospolitymi w polskich Karpatach;
― florystyczno-leśny rezerwat przyrody „Kretówki” ― powołany w 1959 r. i powiększony w 1960 r. do ok. 96 ha na południowym stoku głównego grzbietu Pasma Kretówek, chroniący naturalne stanowisko prawie 500 okazów cisa pospolitego, a ponadto obejmujący rośliny chronione m.in. kruszczyk siny, paprotkę zwyczajną, podrzeń żebrowiec i widłak wroniec;
― florystyczno-leśny rezerwat przyrody „Cisy w Malinówce” ― utworzony w 1957 r. na południowym stoku bezimiennego wzgórza, chroniący w stanowisku naturalnym ok. 1100 drzew i krzewów cisa pospolitego na powierzchni 4 ha, a zatem stanowiący największe skoncentrowanie tego gatunku na Podkarpaciu; obejmujący kilka okazów dorastających 18 m wysokości, tzn. najwyższych w polskich Karpatach, a liczących sobie około pięć ćwierćwieczy, natomiast w podszyciu powszechne trzmielinę i bez czarny, zaś w runie cierpek pospolity, gajowiec żółty, konwalijkę dwulistną, kopytnik pospolity i szczawik zajęczy;
― park w Zmiennicy ― mocno przekształcony obiekt, w którym obecnie dominują pomnikowe okazy dęba szypułkowego, klonu jawora oraz lipy drobno- i szerokolistnej;
― Czarnorzecki Obszar Chronionego Krajobrazu ― utworzony w 1998 r. na powierzchni ponad 10 tys. ha, zasadniczo o niezbyt wysokiej lesistości, jednakże we fragmencie, który zwiedzali wycieczkowicze akurat z ciekawymi kompleksami leśnymi z dominującym zbiorowiskiem żyznej buczyny karpackiej z szeregiem roślin objętych ochroną gatunkową;
― Park Jordanowski w Brzozowie ― założony w pierwszej połowie XX w. z okazami brzozy brodawkowatej, czeremchy ptasiej, dębu szypułkowego, grabu pospolitego, kasztanowca gładkiego, klonu jaworu i zwyczajnego, lipy drobno- i szerokolistnej, modrzewia europejskiego, robinii akacjowej, świerka pospolitego, topoli czarnej i żywotnika zachodniego.

Sporo zabawy, a przy tym i wypoczynku na łonie natury, zapewniło ognisko, zorganizowane pod koniec wycieczki przy wiacie rekreacyjnej Nadleśnictwa Brzozów niedaleko leśniczówki Leśnictwa Podlesie, a było to możliwe dzięki uprzejmości sekretarza nadleśnictwa Edwarda Dudka i miejscowego leśniczego Andrzeja Gbura. Tam też najbardziej zainteresowani tajnikami środowiska przyrodniczego mogli zwiedzić „zieloną klasę”,  ukazującą okazy takich drzew i krzewów, jak: brzoza brodawkowata, czeremcha zwyczajna, dąb czerwony, grab zwyczajny, jarząb pospolity, jesion wyniosły, jodła pospolita, klon jawor, kruszyna pospolita, leszczyna, lipa drobnolistna, modrzew europejski, świerk pospolity, wiąz szypułkowy, wierzba iwa i wiśnia ptasia. Ponadto najdociekliwsi mieli okazję podziwiania przekroju zasadzonego w połowie XIX w. drzewa z oznaczeniem na jego kolejnych słojach czasu, w którym na ziemiach polskich przebiegały ważniejsze wydarzenia historyczne. Tym dociekaniom historyczno-dendrologicznym towarzyszyło motto pióra abp. Jana Pawła Woronicza: Każde drzewo coś mówi, uczy, przypomina ojca, matkę, sąsiada, przyjaciela, syna…

Kolejna wyprawa odbyła się nieomal na przedproża Bieszczadów, bowiem uczestnicy warsztatów BOCiAN 6 sierpnia udali się w Góry Sanocko-Turczańskie. Upalna pogoda nie sprzyjała dalszym przejściom pieszym, dlatego przerwy w jeździe autokarem wypełniły dość krótkie trasy do konkretnych obiektów przyrodniczych lub związanych ze przekształceniem środowiska, a zwłaszcza do „ogrodu Pana Boga”, za jaki uchodzą okolice Myczkowiec. W ten sposób młodzież obejrzała:
― „Leski Kamień”, zwany też „Basztą Kmity” w Glinnem ― wychodnię skalną piaskowca krośnieńskiego, niegdyś eksploatowaną jako kamieniołom, dostarczający surowca do budowy ważnych inwestycji komunikacyjnych za czasów galicyjskich, a następnie objętą ochroną jako pomnik przyrody nieożywionej;
― niezbyt klarowną ― ze względu na panujące tego dnia warunki atmosferyczne ― panoramę Bieszczadów ze wzgórza Sawin nad Polańczykiem;
― fragment Jeziora Solińskiego ― określanego nieraz „bieszczadzkim morzem” akwenu o skomplikowanej, liczącej ok. 160 km długości, linii brzegowej i powierzchni 2200 ha, z ciekawą ichtiofauną, m.in. licznymi okazami kleni ― ryb fascynujących wędkarzy, łowiących ją zwłaszcza wiosną, a także boleni, karpi, leszczy, okoni, płoci, sandaczy, sumów i szczupaków;
― nieczynny od 40 lat kamieniołom w Bóbrce, którego wyrobisko ma ok. 300 m długości i ok. 90 m szerokości, a powstało w stropowej części warstw piaskowców krośnieńskich i jest najlepszym odsłonięciem grzebietotwórczego poziomu piaskowców glaukonitowych z Ostrego, wykorzystanych przy budowie zapory solińskiej;
― krajobrazowy rezerwat przyrody „Koziniec” ― utworzony w 2004 r. na 28 ha w celu ochrony zalesionych stoków góry, często bardzo stromych i będących ekosystemem z wieloma niespodziankami botanicznymi z jedynym naturalnym stanowiskiem rokitnika oraz 150 okazami lepnicy gajowej, a także ornitologicznymi, geologicznymi, a przede wszystkim herpetologicznymi, gdyż można tu spotkać żmije we wszystkich znanych w Polsce odmianach barwnych, zaskrońce o zmienności osobniczej, niektóre nawet albinotyczne oraz wyjątkowo okazałe padalce, zwinki i żyworódki;
― fragment Jeziora Myczkowieckiego ― niewielkiego zbiornika retencyjnego o powierzchni 2 km², powstałego w 1960 r., obecnie stanowiącego rezerwuar wody czystszej niż w Jeziorze Solińskim, a także raj dla wędkarzy z przebogatym zasobem ichtiofauny, zwłaszcza pstrąga i lipienia oraz karasia, karpia, klenia, leszcza, płoci, suma, troci jeziornej i uklei;
― zaporę w Myczkowcach ― wybudowaną w latach 1921―1925 i 1956―1960 tamę ziemną o długości 386 m, wysokości 17,5 m i szerokości korony 9 m, która nie tylko piętrzy wody Sanu, ale i pełni ważną rolę energetyczną w zespole elektrowni wodnych Solina ― Myczkowce;
― odcinek martwego Sanu w okolicach ujścia Olszanki do Sanu i znajdujący się tam fragment Łowiska Specjalnego „San” ― wędkarskiego „eldorada”, ustanowionego w 2004 r. przez Zarząd Okręgu Polskiego Związku Wędkarskiego w Krośnie w celu ochrony stada gotowych do rozrodu ryb, czyli tarlaków, z populacji głowacicy, lipienia i pstrąga potokowego;
― ogród biblijny w Myczkowcach ― założony w 2010 r. na powierzchni 80 arów według projektu dr inż. Zofii Włodarczyk z Uniwersytetu Rolniczego w Krakowie, a przedstawiający wybrane wydarzenia biblijne zarówno Starego, jak i Nowego Testamentu za pomocą blisko stu okazów flory bliskowschodniej i nawiązującej symboliką do życia Jezusa i proroków;
― minizoo w Myczkowcach ― zespół kilku zagród, wolier i klatek, w których bytują bażanty złociste, daniele płowe, gołębie, jelenie szlachetne, kózki miniaturki, króliki, kury ozdobne, lamy, osły, papugi, pawie, sarny, świniodziki i świnki wietnamskie;
― salę dydaktyczną w Centrum Promocji Obszarów Natura 2000 w Myczkowcach ― powstałą w br., a ukazującą wypreparowane tusze zwierzęce ssaków i ptaków charakterystycznych dla fauny bieszczadzkich lasów;
― Obszar Natura 2000 „Dorzecze górnego Sanu” ― specjalny obszar ochrony siedlisk o wybitnych walorach ichtiofaunistycznych z obecnością bolenia, brzany peloponeskiej, głowacza białopłetwego i pręgopłetwego, kiełba białopłetwego, kiełba Kesslera, lipienia, minoga strumieniowego i świnki;

Uczestnicy wycieczki mieli okazję doświadczenia regeneracyjno-leczniczych czynników optymalnego bioklimatu doliny Sanu, w której powietrze jest bogate w tlen i olejki eteryczne, co sprzyjało oczyszczeniu dróg oddechowych, prawidłowej pracy układu nerwowego i złagodzeniu napięcia psychicznego. Natomiast w Centrum Promocji Obszarów Natura 2000 wysłuchali prelekcji doktorantki Uniwersytetu Rolniczego w Krakowie Kaliny Orłowskiej, autorki publikacji z zakresu chemii środowiska. Obejrzeli ciekawą prezentację multimedialną o obszarach Natura 2000, atrakcjach przyrodniczych w Bieszczadach i w Górach Sanocko-Turczańskich, po czym rozpoznawali głosy zwierząt.

Ponadto w trakcie jazdy i przejść usłyszeli od przewodnika beskidzkiego informacje o kilku obiektach ciekawych z przyrodniczej perspektywy. Zostały omówione w ten sposób:
― park przy zamku w Lesku, na stokach góry zamkowej, gdzie obecnie przeważają rozległe ogrody tarasowe, przebudowane w pierwszej połowie XIX w., a obejmujące ponad 70 gatunków drzew i krzewów, np. berberys zwyczajny, bez koralowy i czarny, bożodrzew gruczołowaty, brzozę brodawkowatą, buka zwyczajnego, choinę kanadyjską, cis pospolity, cyprysik groszkowy, daglezję zieloną, dąb czerwony i szypułkowy, dereń biały, głóg jednoszyjkowy, grab pospolity, jabłoń purpurową, jesiona wyniosłego, jodłę pospolitą, klon jawor, paklon i zwyczajny, lipę drobnolistną, japońską, szerokolistną i warszawską, modrzew europejski, olszę czarną, sosnę pospolitą i wejmutkę, świerk zwyczajny, topolę białą, osikę i Somona, wiąz górski i szypułkowy;
― Wschodniobeskidzki Obszar Chronionego Krajobrazu ― utworzony w 1998 r. na powierzchni niemal 99 tys. ha teren o sporym zróżnicowaniu przyrodniczym i dużej lesistości, pełniący rolę otuliny parków krajobrazowych i chroniący korytarze ekologiczne;
― betonowa zapora typu ciężkiego w Solinie ― największa polska budowla hydrotechniczna, wzniesiona w latach 1961―1968 i zmodernizowana w latach 2000―2003 o długości 665 m, wysokości 82 m i szerokości korony 9 m, stanowiąca element trzeciej pod względem mocy elektrowni szczytowo-pompowej w Polsce;
― krajobrazowy rezerwat przyrody „Nad Jeziorem Myczkowieckim” ― powołany do istnienia w 2003 r. na powierzchni 164 ha, bioróżnorodny z ok. 230 gatunkami roślin, tworzącymi buczynę karpacką, grąd subkontynentalny oraz jaworzynę górską w masywie Berda;
― krajobrazowy rezerwat przyrody „Przełom Sanu pod Grodziskiem” ― utworzony również w 2003 r. na powierzchni 100 ha w celu ochrony przełomowego odcinka Sanu wraz z otaczającym go lasem oraz nadsańskimi łąkami, obejmujący stanowiska języcznika zwyczajnego i dwa piętra roślinno-klimatyczne, porośnięte buczyną karpacką, grądem subkontynentalnym i jaworzyną górską;
― pomnik przyrody nieożywionej „Ściana skalna w Myczkowcach”, błędnie nazywany Skałkami Myczkowieckimi, o długości ok. 650 m i wysokości do 70 m, porośnięty unikatową w skali regionu naskalną roślinnością ciepłolubną, zwłaszcza lepienicą gajową, a także dziewięćsiłem pospolitym, zarazą czerwonawą i żebrowcem; ostatnio okaleczony przez budowę platformy widokowej, czego konsekwencją stał się zanik w tym miejscu węża Eskulapa i puchacza;
― faunistyczny rezerwat przyrody „Bobry w Uhercach” ― utworzony w 1994 r. na powierzchni 27 ha lasu łęgowego nad Olszanką w miejscu bytowania tych przyjemnych zimnowodnych gryzoni, które w 1982 r. przeniosły się z doliny Osławy do dawnego żwirowiska na Olszance.

Poznanie flory i fauny Magurskiego Parku Narodowego stanowił cel trzeciego wyjazdu. Odbył się on 12 sierpnia i prowadził do Krempnej. Niesprzyjające warunki pogodowe, tym razem bardzo zachmurzone niebo i chwilowy niewielki opad, sprawiły, że uczestnicy warsztatów BOCiAN zwiedzili muzeum parkowe w Krempnej i przemierzyli pieszo krótką trasę sprzed sklepów w Kątach na Grzywacką Górę i na parking przy kościele w Kątach. Natomiast tym razem uzyskali informacje o następujących atrakcjach przyrodniczych:
― Obszarze Natura 2000 „Kościół w Równem” ― niewielki obszar, liczący prawie 1,5 ha na strychu kościoła parafialnego i w otoczeniu obiektu, stanowiący ostoję kolonii rozrodczej nocka dużego;
― farmie wiatrowej w Łękach Dukielskich ― wybudowanym w latach 2008―2009 zespole pięciu elektrowni wiatrowych o wysokości ok. 100 m (wówczas najwyższe „wiatraki” w Polsce) i mocy łącznej ok. 10 MW, przy szacowanej rocznej produkcji energii ponad 20 tys. MWh;
― park w Dukli ― pierwotnie założony w latach 60. XVIII w. w stylu francuskiego trójtarasowego, ogrodu geometrycznego nad Jasiołką wraz z trzema stawami, wysokimi, stromymi skarpami i alejami lipowymi, później wzbogacony o elementy krajobrazowe z dominantą starodrzewu lipowego i pomnikowymi okazami sześciu dębów szypułkowych, grabu zwyczajnego oraz 180 lip drobno- i szerokolistnych;
― Dęby Papieskie nr 121 i nr 122 w Dukli ― z nasion najstarszego w Polsce dębu szypułkowego „Chrobry”, pobłogosławionych w 2004 r. przez Jana Pawła II w Watykanie;
― Obszar Chronionego Krajobrazu Beskidu Niskiego ― utworzony w 1998 r. na powierzchni 82 360 ha, obejmujący ciekawe ekosystemy ze zbiorowiskami roślinności o cechach przejściowych między wschodnimi i zachodnimi Karpatami, z dominantą buczyny karpackiej;
― „wilcza kapliczka” koło Łysej Góry ― zbudowana w XIX w. w lesie nad wsią, na dawnym szlaku handlowym w miejscu, gdzie znaleziono rozszarpane przez wilczą watahę ciało kupca, który według legendy oddalił się od swojej karawany;
― leśny rezerwat przyrody „Łysa Góra” ― powołany w 2003 r. na powierzchni 161 ha w celu ochrony starodrzewu bukowo-jodłowego z egzemplarzami cisa pospolitego, w tym największego na Podkarpaciu, a poza tym stanowiącego specjalny obszar ochrony siedlisk jako Obszar Natura 2000, w którym występuje rzadki chrząszcz ― nadobnica alpejska;
― Obszar Natura 2000 „Jasiołka” ― chroniący na 687 ha dolinę podgórskiej rzeki z naturalnym korytem i typowymi siedliskami nadrzecznymi oraz fauną właściwą dla siedlisk wodnych i ziemno-wodnych;
― Obszar Natura 2000 „Wisłoka z dopływami” ― utrzymujący właściwy stan siedlisk wodnych oraz sąsiednich w dolinach na łącznej powierzchni 2653 ha, w tym chroniący ponad 20 gatunków ryb;
― Obszar Natura 2000 „Kościół w Skalniku” ― liczący prawie 351 ha na strychu kościoła parafialnego i w otoczeniu obiektu, stanowiący teren bytowania nocka dużego;
― Obszar Natura 2000 „Ostoja Magurska” ― poddający ochronie 20 084,5 ha, na którym to terenie znajduje się 57 zbiorowisk roślinnych, szczególnie wartościowy w zakresie fauny puszczańskiej;
― Ośrodek Edukacyjny wraz z Muzeum Magurskiego Parku Narodowego w Krempnej ―  otwarty w 2005 r. i ukazujący w spektaklu multimedialnym florę i faunę Beskidu Niskiego, dioramy prezentujące poszczególne pory roku, wystawy korzeni drzew oraz poroży i parostków jeleni i saren.

Ostatni warsztatowy wojaż nie zachęcał do wycieczki, jednakże najzagorzalsi przyrodnicy wyruszyli w trasę. Znaczne obniżenie temperatury i deszczowa aura w dniu 26 sierpnia nie pozwoliła zwiedzić wszystkich zaplanowanych miejsc. Młodzież wraz z opiekunami poznała kolejne ciekawostki, o których wspomniał przewodnik, a były to:
― Obszar Natura 2000 „Osuwiska w Lipowicy” ― niewielki obszar osuwisk fliszu karpackiego na powierzchni zaledwie 13,5 ha, obejmujący największe w Beskidach skupienie 69 pseudokrasowych jaskiń szczelinowych nieudostępnionych do zwiedzania, a stanowiących siedlisko sześciu gatunków nietoperzy: gacka brunatnego, mroczka pozłocistego, nocka dużego, rudego i Natterera oraz podkowca małego;
― leśny rezerwat przyrody „Rezerwat Tysiąclecia na Cergowej” ― powstały w 1963 r. na powierzchni 61 ha, chroniący fragment lasu mieszanego o cechach zespołu naturalnego z bogatą i ciekawą florą, tj. olszynkę karpacką, wielogatunkowy grąd i jaworzynę górską z ponad 100 okazami cisa pospolitego;
― florystyczny rezerwat przyrody „Cisy w Nowej Wsi” ― utworzony w 1957 r. na powierzchni 2 ha dla ochrony naturalnego stanowiska 45 egzemplarzy cisa pospolitego w formie drzewiastej w lesie bukowym;
― Obszar Natura 2000 „Trzciana” ― dość duży, liczący 2285,5 ha, kompleks leśny, stanowiący obszar żerowiskowy kolonii nocka dużego i podkowca małego zamieszkującej strych neogotyckiej kaplicy przy pustelni św. Jana;
― Źródełko św. Jana w grocie skalnej na stokach góry Zaśpit z wodą, według pątników przynoszącą ulgę w wielu dolegliwościach i chorobach;
― Jaśliski Park Krajobrazowy ― utworzony w 1992 r. na powierzchni 25 tys. ha obszar, w którym występują bogate zbiorowiska roślinne, zawierające zarówno gatunki wschodnio-, jak i zachodniokarpackie, np. krzyżownicę, przytulię okrągłolistą, tojad dzióbaty i żarnowiec miotlasty, łącznie ok. 900 gatunków flory naczyniowej, w tym ok. 600 gatunków leśnych;
― krajobrazowy rezerwat przyrody „Przełom Jasiołki” ― istniejący od 1979 r. na powierzchni 123 ha, chroniący naturalne drzewostany: łęg z olszą szarą, grąd i buczynę karpacką, a także osobliwość w skali karpackiej, tj. zbiorowisko jaworzyny górskiej z języcznikiem, ponadto stanowiący siedlisko bociana czarnego, zwanego po swojsku hajstrą;
― Obszar Natura 2000 „Ostoja Jaśliska” ― ustanowiony na powierzchni 29 286 ha celem ochrony bogactwa siedliskowego i gatunkowego tego dużego terytorium, zwłaszcza ekosystemów leśnych o dużym stopniu naturalności z licznymi gatunkami puszczańskimi, jak nadobnicą alpejską, niedźwiedziem, rysiem, wilkiem, zagłębiem bruzdkowatym i zgniotkiem cynobrowym;
― Obszar Natura 2000 „Rymanów” ― powstały na 5241 ha w celu ochrony kolonii rozrodczej nocka dużego i podkowca małego, m.in. na strychu kościoła parafialnego w Rymanowie-Zdroju i nowo odkrytego stanowiska na strychu jednego z tamtejszych domów wypoczynkowych;
― uzdrowisko w Rymanowie-Zdroju ― tworzony od 1876 r. kurort podkarpacki, którego walory lecznicze opierają się o przyrodolecznictwo, a szczególnie balneoterapię, klimatoterapię i sylwoterapię;
― zdrój czerpalny „Naftusia” w Rymanowie-Zdroju ― urządzony w 1999 r. grawitacyjny wypływ wody o posmaku kojarzącym się z substancjami ropopochodnymi, zalecanej do spożywania przez cierpiących na choroby górnych i dolnych dróg oddechowych, nadkwaśne nieżyty żołądka i dwunastnicy, a także na zapalenia i kamicę dróg żółciowych;
― park przy dworze w Rymanowie ― obejmujący starodrzew z kasztanowcem białym, klonem jesionolistnym, robinią akacjową, a także egzemplarzami dereni jadalnych, grabu pospolitego, jałowców, jaworów, jesionów wyniosłych, klonów polnych i zwyczajnych, lip drobno- i szerokolistnych;
― farma wiatrowa w Rymanowie ― największy tego typu obiekt na Podkarpaciu, uruchomiony w 2013 r., a składający się z 13 elektrowni wiatrowych o mocy nominalnej 26 MW, tzn. zapewniających przeliczeniową energię dla ok. 2,5 tys. gospodarstw domowych;
― park przy dworze w Klimkówce ― rozplanowany na przełomie XVIII i XIX w., a pod koniec XIX w. gruntownie przybudowany w oparciu o resztki dąbrowy liczącej ok. 60 drzew, ponadto obejmujący aleję z kasztanowca białego, nasadzeniami drzew obcego pochodzenia, jak dąb czerwony, korkowiec amurski, orzech czarny, sosna czarna, rumelijska i wejmutka, tulipanowiec amerykański oraz żywotnik zachodni;
― Dąb Papieski nr 136 w Miejscu Piastowym ― z nasion najstarszego w Polsce dębu szypułkowego „Chrobry”, pobłogosławionych w 2004 r. przez Jana Pawła II w Watykanie.

Podsumowanie warsztatów, jak na ironię, przy rewelacyjnej aurze, której zabrakło podczas niektórych wycieczek, odbyło się na terenie świetlicy w Humniskach 29 sierpnia. Uczestnicy otrzymali certyfikaty ukończenia warsztatów podczas własnej imprezy, kończącej wakacyjny wypoczynek.

M.A.J.

DSC_0264 DSC_0372 DSC_0521 DSC_0578 DSC_0715 DSC_1046

fot. M.A.J.